DHA en EPA tijdens zwangerschap: wat zeggen de richtlijnen?

Omega-3 vetzuren, specifiek DHA (docosahexaeenzuur) en EPA (eicosapentaeenzuur), krijgen veel aandacht bij zwangerschapsbegeleiding. De hersenen en ogen van een ongeboren kind ontwikkelen zich razendsnel, en DHA speelt daarbij een belangrijke rol. Maar hoeveel heb je nodig, wat laat het bewijs zien en wanneer is suppletie zinvol?

Waarom DHA en EPA belangrijk zijn tijdens zwangerschap

DHA is een structureel onderdeel van hersencellen en netvliescellen. Tijdens de laatste drie maanden van de zwangerschap neemt de DHA-opname in het kinderbrein exponentieel toe. Het kindje haalt deze omega-3 vetzuren uit het bloed van de moeder via de placenta.

EPA heeft vooral ontstekingsremmende eigenschappen en lijkt een kleinere rol te spelen in de hersenontwikkeling van de foetus. De meeste onderzoeken naar zwangerschap richten zich daarom op DHA, al bevatten visolie-supplementen vrijwel altijd beide vetzuren.

De Gezondheidsraad adviseert zwangeren minimaal 200 mg DHA per dag. Dit is een specifiek advies bovenop de algemene aanbeveling voor omega-3 vetzuren. Het RIVM bevestigt dit advies en wijst erop dat veel Nederlandse vrouwen deze hoeveelheid niet halen via voeding alleen, vooral wanneer ze weinig vette vis eten.

Bewijs uit wetenschappelijk onderzoek

Verschillende grote RCT-studies hebben gekeken naar suppletie van DHA tijdens zwangerschap. De uitkomsten zijn genuanceerder dan vaak wordt gesuggereerd.

De DOMInO-studie (2010), een Australisch gerandomiseerd onderzoek met ruim 2.300 zwangere vrouwen, gaf de ene helft 800 mg DHA per dag vanaf week 21 van de zwangerschap. De andere helft kreeg een placebo. Bij kinderen van moeders die DHA slikten was er geen verschil in cognitieve ontwikkeling op 18 maanden of 4 jaar. Ook het risico op postnatale depressie verschilde niet.

De KUDOS-studie (2018), een Amerikaans RCT met 350 vrouwen, vond evenmin voordelen van 600 mg DHA per dag op cognitieve scores of taalvaardigheden van kinderen op 5 jaar.

Wel zijn er aanwijzingen dat DHA de zwangerschapsduur licht kan verlengen. Een Cochrane review uit 2018, die data van 70 RCT-studies bundelde, vond dat omega-3 suppletie het risico op vroeggeboorte (voor 37 weken) met 11% verlaagde en extreem vroege geboorte (voor 34 weken) met 42%. Het ging om relatieve risicoreducties, de absolute verschillen waren klein. De meeste studies gebruikten doses tussen 500 en 1.000 mg DHA en EPA per dag.

Deze bevinding is klinisch relevant bij vrouwen met een verhoogd risico op vroeggeboorte, maar rechtvaardigt niet automatisch suppletie voor alle zwangeren. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) adviseren geen routinematige hoge dosering omega-3, maar wijzen op het belang van voldoende inname via voeding.

Hoeveel DHA heb je nodig?

De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid volgens de Gezondheidsraad is 200 mg DHA per dag voor zwangere vrouwen, bovenop de basisaanbeveling van 450 mg EPA+DHA voor hart- en vaatziekten bij volwassenen. In de praktijk komt dit neer op minimaal 200 mg DHA, waarbij EPA niet strikt noodzakelijk is voor de foetus maar wel vaak aanwezig is in supplementen.

Twee porties vette vis per week leveren ongeveer 300-500 mg DHA, afhankelijk van de vissoort. Zalm, haring, makreel en sardines zijn goede bronnen. Voor vegetariërs of vrouwen die geen vis eten, is een algenolie-supplement een plantaardig alternatief dat direct DHA levert zonder via EPA te hoeven omzetten.

Het lichaam kan zelf beperkt DHA aanmaken uit ALA (alfa-linoleenzuur), een omega-3 dat in lijnzaad en walnoten zit. Deze omzetting is echter inefficiënt, meestal minder dan 5%. Daarom wordt suppletie of directe consumptie van DHA aanbevolen bij zwangerschap.

De meeste zwangerschapsmultivitaminen bevatten 200-300 mg DHA. Hogere doses (600-1.000 mg) worden soms voorgeschreven bij specifieke indicaties, zoals bij een eerdere vroeggeboorte. Dergelijke doses vallen onder medische begeleiding.

Visolie versus algenolie

Visolie is de klassieke bron van DHA en EPA. Vis maakt deze vetzuren zelf niet aan, maar haalt ze uit algen en plankton in de voedselketen. Visolie kan sporen van verontreinigende stoffen zoals dioxines en PCB's bevatten, hoewel gerenommeerde merken dit testen en onder de veiligheidsnormen blijven.

De EFSA heeft in haar richtlijnen gesteld dat visolie-supplementen aan strikte zuiverheidsnormen moeten voldoen. In Nederland gecontroleerde producten voldoen hier doorgaans aan. Toch kan het verstandig zijn om supplementen te kiezen met een keurmerk zoals GOED (Global Organization for EPA and DHA Omega-3s) of Friend of the Sea.

Algenolie is een vegetarisch alternatief dat direct uit gekweekte micro-algen komt. Het bevat voornamelijk DHA, vaak weinig tot geen EPA. Voor zwangeren is dit geen bezwaar, aangezien DHA de prioriteit heeft. Algenolie heeft als voordeel dat het lager in de voedselketen zit en daardoor minder kans op verontreiniging heeft. De biologische beschikbaarheid van DHA uit algenolie is vergelijkbaar met die uit visolie, zoals blijkt uit farmacokinetische studies.

Prijs verschilt: algenolie is vaak duurder dan visolie. Voor zwangeren die vegetarisch of veganistisch eten, is algenolie wel de logische keuze.

Bijwerkingen en veiligheid

Omega-3 supplementen in doses tot 1.000 mg per dag worden door de EFSA als veilig beschouwd voor zwangeren. Hogere doses vragen om medisch advies, omdat ze de bloedstolling kunnen beïnvloeden. Dit is vooral relevant bij vrouwen die bloedverdunners gebruiken, zoals acetylsalicylzuur in lage dosis (soms voorgeschreven bij risico op pre-eclampsie).

Veelvoorkomende bijwerkingen zijn mild en omvatten een vieze nasmaak, oprispingen of lichte maag-darmklachten. Dit is te verminderen door de capsule tijdens de maaltijd in te nemen of te kiezen voor gecoate capsules.

Allergieën voor vis of schaaldieren hoeven geen bezwaar te zijn voor algenolie. Bij visolie kan een allergie voor vis zelf problematisch zijn, hoewel zuivere visolie-supplementen geen eiwitten bevatten die allergische reacties veroorzaken. Bij twijfel is algenolie het veiligste alternatief.

Er is geen overtuigend bewijs dat hoge doses omega-3 schadelijk zijn voor moeder of kind binnen de genoemde dosisrange. De Cochrane review uit 2018 vond geen toename van ernstige bijwerkingen bij suppletie tijdens zwangerschap.

Wanneer is suppletie zinvol?

Niet elke zwangere heeft suppletie nodig. Vrouwen die regelmatig vette vis eten, halen hun DHA-behoefte vaak via voeding. Een eenvoudige vuistregel: twee porties zalm, haring of makreel per week leveren voldoende DHA.

Suppletie is zinvol bij:

• Vegetariërs en veganisten: geen directe DHA-bron in de voeding.
• Vrouwen die geen vis eten om smaak- of geurredenen.
• Eerdere vroeggeboorte: sommige gynaecologen adviseren extra DHA bij verhoogd risico.
• Meervoudige zwangerschap: hogere behoefte door meerdere baby's.

Het RIVM benadrukt dat voedingspatroon de basis blijft. Supplementen zijn aanvullingen, geen vervanging. Bij twijfel kan een diëtist of verloskundige helpen inschatten of suppletie nodig is.

Timing: vanaf wanneer innemen?

DHA hoopt zich vooral op in het derde trimester, wanneer de hersenontwikkeling versnelt. Toch adviseren deskundigen om al vanaf het begin van de zwangerschap voldoende DHA binnen te krijgen. De moeder bouwt zo haar eigen DHA-voorraad op, die later aan het kind wordt doorgegeven.

De meeste onderzoeken startten suppletie tussen week 12 en week 20 van de zwangerschap. Eerder starten kan, later starten kan ook nog effect hebben. Belangrijk is consistentie: dagelijks innemen geeft de beste resultaten.

Ook tijdens de borstvoedingsperiode blijft DHA-inname relevant. Moedermelk bevat DHA, en de hoeveelheid hangt af van wat de moeder eet of supplementeert. De Gezondheidsraad adviseert borstvoedende vrouwen eveneens 200 mg DHA per dag.

Interacties met medicijnen

Omega-3 vetzuren hebben een licht bloedverdunnend effect, vooral bij doses boven 1.000 mg per dag. Combinatie met antistollingsmedicatie zoals acenocoumarol (Sintrom) of nieuwe orale anticoagulantia (NOAC's) vraagt overleg met een arts. Ook bij gebruik van acetylsalicylzuur is voorzichtigheid geboden, hoewel de meeste zwangeren die dit slikken (preventie pre-eclampsie) standaard lage doses krijgen waarbij omega-3 suppletie tot 1.000 mg als veilig geldt.

Bij diabetesmedicatie kan omega-3 de bloedsuikerspiegel licht beïnvloeden. Dit effect is marginaal bij zwangerschapsdiabetes, maar regelmatige controle blijft verstandig.

Verder zijn er weinig klinisch relevante interacties bekend. Omega-3 combineert veilig met foliumzuur, vitamine D en andere zwangerschapssupplementen.

Wanneer een arts raadplegen

Overleg met een verloskundige, huisarts of gynaecoloog is verstandig bij:

• Twijfel over noodzaak van suppletie.
• Gebruik van bloedverdunners of antistollingsmedicatie.
• Voorgeschiedenis van vroeggeboorte of zwangerschapscomplicaties.
• Allergie voor vis of schaaldieren en onduidelijkheid over alternatieven.
• Bijwerkingen van supplementen die niet verbeteren.

Medische begeleiding zorgt ervoor dat de keuze voor supplementen aansluit bij persoonlijke omstandigheden en risicofactoren. Zelfmedicatie met hoge doses (boven 1.000 mg DHA per dag) zonder overleg is niet aan te raden.

Praktische keuze: wat kopen?

Let bij aankoop op:

• DHA-gehalte per capsule: staat op het etiket. Sommige producten vermelden totale omega-3, niet specifiek DHA. Kies producten met minimaal 200 mg DHA per dagdosis.
• Zuiverheid: zoek naar third-party testing of een certificaat zoals IFOS (International Fish Oil Standards).
• Vorm: triglyceridevorm heeft betere opname dan ethylestervorm. Dit staat soms op het etiket, maar niet altijd.
• Doseervorm: softgels zijn gebruikelijk. Vloeibare olie bestaat ook, maar heeft vaak een vieze smaak.
• Algenolie bij vegetarisme: check dat het specifiek DHA uit algen is, niet alleen ALA.

Bekende merken die aan Nederlandse normen voldoen zijn onder andere Orthica, Davitamon en eigen merken van apotheken. De prijs varieert sterk, maar duurder betekent niet per se beter. Vergelijk DHA-gehalte per euro.

Conclusie: bewijs en richtlijnen

DHA is aantoonbaar belangrijk voor de hersenontwikkeling van het ongeboren kind. De aanbeveling van minimaal 200 mg per dag is gebaseerd op gezaghebbende bronnen zoals de Gezondheidsraad en het RIVM. Bewijs voor cognitieve voordelen bij het kind is zwak, maar er zijn aanwijzingen dat omega-3 suppletie vroeggeboorte kan verminderen bij risicogroepen.

Voor zwangeren die weinig of geen vis eten is suppletie met visolie of algenolie een logische keuze. Bij normale visconsumptie (twee porties vette vis per week) is aanvullende suppletie niet strikt noodzakelijk, maar ook niet schadelijk binnen de aanbevolen doses.

De keuze voor wel of geen suppletie hangt af van voedingspatroon, persoonlijke voorkeuren en eventuele risicofactoren. Medisch advies helpt hierbij, vooral bij complicaties of medicijngebruik. Omega-3 is geen wondermiddel, maar een essentiële voedingsstof die aandacht verdient in de zwangerschapszorg.