Ginkgo Biloba Thee: Wat Levert Thee van de Bladeren Werkelijk Op?

Ginkgo biloba thee wordt sinds eeuwen in de Chinese geneeskunde gebruikt, vooral voor geheugenproblemen en concentratieklachten. In Nederland zie je de thee steeds vaker in de schappen liggen bij Kruidvat, Holland & Barrett en gespecialiseerde theewinkels. Maar de vraag is: komt de werkzame stof uit de ginkgo-bladeren wel goed vrij in thee, en is er wetenschappelijk bewijs voor de effecten?

De werkelijkheid is genuanceerder dan de marketing suggereert. Ginkgo biloba-extracten zijn inderdaad wetenschappelijk onderzocht, maar thee bereid uit ginkgo-bladeren is een fundamenteel ander product dan de gestandaardiseerde extracten die in klinisch onderzoek worden gebruikt.

Wat Zit Er in Ginkgo Biloba Bladeren?

Ginkgo biloba is een oude boomsoort waarvan de bladeren twee hoofdgroepen van werkzame stoffen bevatten: flavonoïden (vooral quercetine en kaempferol) en terpenlactonen (ginkgoliden en bilobalide). Deze stoffen zijn verantwoordelijk voor de veronderstelde effecten op de bloedcirculatie en hersenactiviteit.

Het cruciale verschil tussen thee en supplementen ligt in de vorm waarin je deze stoffen binnenkrijgt. Gestandaardiseerde ginkgo-extracten die in onderzoek worden gebruikt, bevatten typisch 24% flavonoïdglycosiden en 6% terpenlactonen. Deze extracten doorlopen een extractieproces met alcohol of aceton, waarbij de concentratie werkzame stoffen 50 tot 100 keer hoger wordt dan in verse bladeren.

Bij thee daarentegen trek je de bladeren met heet water. Water lost vooral polaire stoffen op, zoals sommige flavonoïden, maar terpenlactonen zijn slecht oplosbaar in water. Onderzoek uit 2018 gepubliceerd in het Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis toonde aan dat thee van ginkgo-bladeren slechts 1-3% van de terpenlactonen bevat vergeleken met alcoholextracten. De flavonoïdenconcentratie in thee ligt ook aanzienlijk lager, al zijn deze stoffen beter wateroplosbaar dan terpenlactonen.

Wetenschappelijk Bewijs: Extract Versus Thee

Het meeste onderzoek naar ginkgo biloba is uitgevoerd met het gestandaardiseerde extract EGb 761, in doses van 120-240 mg per dag. Deze studies laten gemengde resultaten zien. Een Cochrane-review uit 2020 analyseerde 23 gerandomiseerde gecontroleerde trials (RCT's) naar ginkgo bij cognitieve stoornissen en dementie. De conclusie: het bewijs is zwak en inconsistent. Sommige studies toonden kleine verbeteringen in cognitieve tests, andere geen effect. De kwaliteit van veel studies was matig.

Voor gezonde volwassenen die hun geheugen of concentratie willen verbeteren, is het bewijs nog dunner. Een systematische review uit 2017 in Human Psychopharmacology vond geen overtuigend bewijs dat ginkgo het geheugen of cognitieve prestaties verbetert bij gezonde mensen.

Voor ginkgo biloba thee specifiek bestaat vrijwel geen klinisch onderzoek. Er zijn geen geregistreerde RCT's waarin thee van ginkgo-bladeren werd getest op cognitieve effecten, doorbloeding of andere uitkomsten. Dit is een cruciaal punt: alle marketingclaims over ginkgo-thee zijn gebaseerd op onderzoek naar extracten, niet naar thee.

Het EFSA (European Food Safety Authority) heeft in 2010 alle gezondheidsclaims voor ginkgo biloba-producten afgewezen wegens gebrek aan bewijs. Claims over geheugen, concentratie, mentale prestaties en bloedcirculatie mogen in Europa niet op voedselsupplementen of thee worden vermeld, tenzij ondersteund door solide bewijs.

Typische Doseringen en Praktijk

Een kop ginkgo biloba thee bereid met 1-2 gram gedroogde bladeren bevat naar schatting 20-40 mg flavonoïden en slechts minimale hoeveelheden terpenlactonen. Ter vergelijking: een standaard ginkgo-supplement bevat 40-60 mg gestandaardiseerd extract, equivalent aan 3-6 gram verse bladeren.

Je zou dus tientallen koppen thee per dag moeten drinken om in de buurt te komen van de doseringen die in onderzoek worden gebruikt. En zelfs dan blijft de samenstelling fundamenteel anders vanwege de slechte extractie van terpenlactonen met water.

Sommige mensen drinken ginkgo-thee echter niet voor therapeutische doeleinden, maar als onderdeel van een ritueel of als alternatief voor cafeïnehoudende thee. De bladeren bevatten geen cafeïne, waardoor de thee geschikt is voor mensen die stimulantia willen vermijden.

Veiligheid en Bijwerkingen van Ginkgo-Thee

Ginkgo biloba, ook in theevorm, is niet zonder risico's. Het belangrijkste veiligheidsprobleem betreft de bloedstolling. Ginkgo bevat stoffen die de bloedplaatjesfunctie remmen, waardoor het bloedingsrisico toeneemt. Dit effect is aangetoond in meerdere case reports en farmacologisch onderzoek.

Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG-MEB) waarschuwt voor interacties tussen ginkgo en bloedverdunnende medicijnen zoals acenocoumarol (Sintrom), fenprocoumon (Marcoumar), en direct werkende orale anticoagulantia (DOAC's zoals apixaban en rivaroxaban). Ook combinatie met aspirine, ibuprofen of andere NSAID's vergroot het bloedingsrisico.

Voor ginkgo-thee ligt het risico waarschijnlijk lager dan bij hooggedoseerde extracten, maar is niet afwezig. Mensen die bloedverdunners gebruiken, een operatie ondergaan of last hebben van bloedingsstoornissen moeten ginkgo-producten, inclusief thee, vermijden.

Ginkgo-bladeren bevatten ook ginkgolzuren, stoffen die allergische reacties en huidirritatie kunnen veroorzaken. Gestandaardiseerde supplementen moeten volgens Europese regelgeving minder dan 5 ppm (parts per million) ginkgolzuren bevatten. Voor thee bestaan geen dergelijke normen, en het gehalte kan variëren afhankelijk van de verwerking.

Andere bijwerkingen die in de literatuur worden genoemd bij ginkgo-gebruik zijn hoofdpijn, maagklachten, duizeligheid en allergische huidreacties. Deze treden vooral op bij hogere doseringen.

Zwangerschap en Borstvoeding

Het Voedingscentrum en Lareb adviseren zwangere en borstvoedende vrouwen voorzichtig te zijn met kruidenpreparaten, inclusief ginkgo. Er is onvoldoende onderzoek naar de veiligheid voor de foetus of zuigeling. Dierstudies hebben aanwijzingen opgeleverd voor mogelijk nadelige effecten op de zwangerschap, hoewel de relevantie voor mensen onduidelijk is.

De Nederlandse Context: Regulering en Beschikbaarheid

In Nederland wordt ginkgo biloba thee verkocht als kruidenproduct, niet als geneesmiddel. Dit betekent dat producenten geen medische claims mogen maken over de effecten. De thee valt onder de Warenwet en moet voldoen aan algemene voedselveiligheidseisen.

Ginkgo biloba-supplementen (capsules, tabletten) met gestandaardiseerd extract zijn verkrijgbaar als vrij verkrijgbare voedingssupplementen bij drogisterijen en online. Deze producten zijn geregistreerd bij de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit). De typische dosering ligt tussen 120 en 240 mg extract per dag, verdeeld over twee doses.

Bij Kruidvat, Etos en Holland & Barrett vind je zowel ginkgo-supplementen als theezakjes. Let erop dat theezakjes vaak worden gecombineerd met andere kruiden zoals groene thee, ginseng of munt, wat de samenstelling verder verandert.

Praktische Overwegingen: Thee of Supplement?

Als je specifiek geïnteresseerd bent in de potentiële cognitieve effecten van ginkgo biloba, is een gestandaardiseerd supplement logischer dan thee. De doseringen in supplementen komen overeen met wat in onderzoek wordt gebruikt, en de samenstelling is consistent.

Maar zelfs dan is het bewijs voor effecten bij gezonde mensen zwak. De Gezondheidsraad heeft geen advies uitgebracht over ginkgo, omdat het niet wordt beschouwd als essentiële voedingsstof. Voor mensen met lichte cognitieve stoornissen of dementie is de evidentie inconsistent en adviseren neurologen geen ginkgo als behandeling.

Ginkgo-thee kan wel prettig zijn als cafeïnevrij alternatief voor andere theesoorten, als onderdeel van een ontspanningsritueel of gewoon vanwege de smaak. De bladeren hebben een licht bittere, ietwat aardse smaak. Verwacht alleen geen meetbare effecten op geheugen of concentratie.

Bij voorkeur kies je voor biologische thee om blootstelling aan pesticiden te minimaliseren. Ginkgo-bomen zijn weliswaar resistent tegen veel ziekten en plagen, maar commerciële teelt kan toch gebruik van gewasbeschermingsmiddelen inhouden.

Wanneer een Arts Raadplegen?

Raadpleeg een huisarts of apotheker voordat je ginkgo-producten gebruikt als:

• Je bloedverdunnende medicatie gebruikt (Sintrom, Marcoumar, DOAC's, Plavix)
• Je regelmatig pijnstillers zoals aspirine of ibuprofen gebruikt
• Je een operatie of tandheelkundige ingreep gepland hebt (stop ginkgo minimaal twee weken van tevoren)
• Je last hebt van bloedingsstoornissen zoals hemofilie of von Willebrand-ziekte
• Je zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft
• Je andere medicijnen gebruikt die invloed hebben op bloedstolling of leverfunctie
• Je last hebt van epilepsie (enkele case reports suggereren dat ginkgo aanvallen kan uitlokken)

Voor geheugenproblemen, concentratieklachten of andere cognitieve symptomen is het verstandig eerst de oorzaak te laten onderzoeken. Geheugenproblemen kunnen wijzen op aandoeningen zoals schildklierproblematiek, vitamine B12-tekort, depressie, slaapapneu of vasculaire problemen. Een bloedonderzoek en anamnese bij de huisarts is dan de eerste stap.

Alternatieve Aanpak voor Cognitieve Gezondheid

Voor mensen die hun cognitieve gezondheid willen ondersteunen, wijzen Nederlandse gezondheidsautoriteiten vooral op leefstijlfactoren met sterk bewijs:

Lichaamsbeweging: Regelmatige aerobe activiteit (150 minuten per week matig intensief) verbetert de doorbloeding van de hersenen en wordt geassocieerd met beter cognitief functioneren op oudere leeftijd. Dit bewijs is sterker dan voor welk supplement ook.

Mediterraan voedingspatroon: Het Voedingscentrum en de Gezondheidsraad bevelen dit voedingspatroon aan voor algehele gezondheid. Onderzoek toont associaties met lager risico op cognitieve achteruitgang, waarschijnlijk door de combinatie van omega-3 vetzuren (minimaal 200 mg DHA per dag volgens RIVM-normen), antioxidanten en vezels.

Sociale en cognitieve activiteit: Sociaal contact en mentaal uitdagende activiteiten (lezen, puzzelen, nieuwe vaardigheden leren) worden geassocieerd met beter cognitief functioneren.

Slaap: De aanbeveling voor volwassenen is 7-9 uur slaap per nacht volgens het RIVM. Chronisch slaaptekort heeft negatieve effecten op geheugen en concentratie.

Bloeddrukcontrole: Hoge bloeddruk op middelbare leeftijd verhoogt het risico op vasculaire dementie later in het leven.

Deze factoren hebben veel sterker bewijs dan ginkgo biloba, of dat nu als thee of supplement wordt gebruikt.

Conclusie: Bescheiden Verwachtingen

Ginkgo biloba thee is een veilig product voor de meeste mensen, maar de verwachtingen moeten bescheiden zijn. Het wetenschappelijk bewijs voor cognitieve effecten van ginkgo-extracten is al zwak en inconsistent, en voor thee specifiek ontbreekt onderzoek volledig. De concentratie werkzame stoffen in thee ligt ver onder de doseringen die in klinisch onderzoek worden gebruikt.

Als je ginkgo biloba wilt uitproberen voor veronderstelde cognitieve effecten, is een gestandaardiseerd supplement met 120-240 mg extract per dag logischer dan thee. Maar zelfs dan is het bewijs onvoldoende om dit te adviseren, zeker bij gezonde mensen.

Ginkgo-thee kan wel prettig zijn als cafeïnevrij alternatief of als ontspannend ritueel, maar beschouw het dan als een prettige drank, niet als medische interventie. Let op contra-indicaties, vooral als je bloedverdunners gebruikt of een operatie plant.

Voor daadwerkelijke verbetering van cognitieve gezondheid zijn leefstijlaanpassingen zoals regelmatige beweging, gezonde voeding, voldoende slaap en sociale activiteit veel effectiever dan welk supplement of thee dan ook.